Let op: de clausules op deze pagina zijn voorbeelden om het principe te tonen, geen modelclausules die je zomaar kan overnemen. Wil je een clausule gebruiken, pas ze dan aan je eigen overeenkomst en de concrete feiten aan. Of ze standhoudt, hangt af van de tekst, van de rest van je overeenkomst en van de omstandigheden. Een voorbeeld vervangt dus geen beoordeling van jouw situatie.
Geldt dit ook voor jouw bedrijf en je oude contracten?
- Voor elk contract tussen twee ondernemingen. Rechtsvorm of grootte maakt niet uit, ook als je als zelfstandige alleen werkt.
- Niet voor financiële diensten en niet voor overheidsopdrachten. Dat staat in art. VI.91/1 van het Wetboek van economisch recht (WER).
- Voor contracten die op of na 1 december 2020 zijn gesloten, hernieuwd of gewijzigd. Een ouder contract dat sindsdien ongewijzigd doorloopt, valt er niet alleen daarom onder. Wordt zo’n contract stilzwijgend verlengd, dan valt het in principe wel onder de wet, als die verlenging juridisch een vernieuwing na 1 december 2020 is. Volgens Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek ontstaat bij een stilzwijgende vernieuwing een nieuw contract, in beginsel voor onbepaalde duur.
- Tegenover consumenten gelden andere en strengere regels (art. VI.82 tot VI.84 WER). Daarover schrijven we apart.
Zo toetst een rechter of je clausule standhoudt
Art. VI.91/3 WER zegt dat elke clausule onrechtmatig is die, alleen of samen met andere clausules, een kennelijk onevenwicht schept tussen de rechten en plichten van de partijen. “Kennelijk” betekent dat het onevenwicht duidelijk moet zijn. Een clausule die gewoon in jouw voordeel is, is dus niet meteen verboden.
De rechter kijkt daarbij naar de omstandigheden waarin het contract is gesloten, naar de economie van het contract, de handelsgebruiken in je sector en alle andere clausules. Ook of de clausule duidelijk en begrijpelijk is geschreven, telt mee (art. VI.91/2 WER). Voor de prijs zelf en de verhouding tussen prijs en prestatie geldt de toets niet, zolang dat duidelijk is geformuleerd.
Een onduidelijke clausule gaat bovendien meestal in je nadeel. Bij twijfel wordt een toetredingscontract, zoals standaardvoorwaarden, uitgelegd ten nadele van wie het heeft opgesteld (art. 5.66, 1° Burgerlijk Wetboek).
De vier clausules die altijd verboden zijn
Art. VI.91/4 WER somt vier soorten clausules op die zonder verdere beoordeling onrechtmatig zijn (de zwarte lijst). Hieronder in gewone taal, telkens met een voorbeeld ter illustratie van wat je beter niet schrijft.
1. De klant is onherroepelijk gebonden, terwijl jij enkel uitvoert als jij dat wil
Illustratie: “De klant is gebonden vanaf ondertekening. Wij beslissen vrij of en wanneer we uitvoeren.”
Wat je beter doet: koppel je uitvoering aan objectieve voorwaarden, bijvoorbeeld de beschikbaarheid van materiaal, met een uiterste termijn en een uitweg voor de klant.
2. Jij mag de voorwaarden eenzijdig uitleggen
Illustratie: “Bij betwisting over de uitleg van deze voorwaarden beslist ons bedrijf bindend.”
Wat je beter doet: schrappen. Schrijf de clausule zo duidelijk dat ze geen uitleg nodig heeft.
3. De klant doet afstand van elk verhaal bij een betwisting
Illustratie: “De klant verzaakt aan elk recht om een betwisting voor te leggen aan een rechter.”
Wat je beter doet: schrappen. Let wel op het verschil met een gewoon bevoegdheidsbeding, dat enkel een rechtbank aanwijst. Daarover lees je verderop meer.
4. De klant zou onweerlegbaar kennis hebben genomen van voorwaarden die hij niet echt kon inkijken
Illustratie: “De klant verklaart onweerlegbaar alle voorwaarden te kennen”, terwijl ze nooit zijn meegestuurd.
Wat je beter doet: stuur je voorwaarden vóór of bij het sluiten van het contract mee en laat het akkoord uitdrukkelijk vastleggen.
De acht clausules waar je een probleem mee riskeert
Art. VI.91/5 WER noemt acht clausules waarvan de wet zegt dat ze onrechtmatig zijn, tenzij jij kan aantonen dat ze in jouw situatie wel redelijk zijn (de grijze lijst). Het zijn dus geen absolute verbodsbepalingen, maar ze zijn wel gevaarlijk om blind over te nemen.
- Eenzijdig prijs, kenmerken of voorwaarden wijzigen zonder geldige reden. Illustratie: “Wij mogen prijzen en voorwaarden op elk moment aanpassen.” Het veiligst is een vooraf afgesproken, objectieve indexatieformule, met de index, de berekeningswijze en het moment van aanpassing. Meer daarover lees je in algemene voorwaarden wijzigen voor bestaande klanten.
- Stilzwijgend verlengen of vernieuwen zonder redelijke opzegtermijn. Illustratie: “Het contract wordt telkens met een jaar verlengd.” Vermeld een duidelijke opzegtermijn en wanneer die loopt.
- Het economisch risico op de andere partij leggen, zonder tegenprestatie, terwijl dat normaal bij jou ligt. Illustratie: “Beschadiging van het werk vóór oplevering is altijd voor rekening van de opdrachtgever.” Kijk wie het risico normaal draagt en wat de klant daarvoor terugkrijgt.
- De wettelijke rechten van de klant ongepast uitsluiten bij wanprestatie of gebrekkige uitvoering. Illustratie: “De klant kan de overeenkomst nooit ontbinden, ook niet bij zware tekortkomingen.” Beperk rechten niet verder dan nodig en bied een redelijke herstelprocedure aan.
- Partijen binden zonder redelijke opzegtermijn. Illustratie: “Dit contract kan niet worden opgezegd.” Voorzie een redelijke opzegmogelijkheid.
- Je aansprakelijkheid uitsluiten voor opzet, zware fout of het niet uitvoeren van essentiële verbintenissen. Illustratie: “Wij zijn nooit aansprakelijk, ook niet bij zware fout.” Laat je eigen opzet en zware fout buiten elke beperking. Een plafond valt niet automatisch onder deze regel, maar wordt beoordeeld naar inhoud en effect. Lees hieronder waarom.
- De bewijsmiddelen van de klant beperken. Illustratie: “Enkel onze eigen registraties gelden als bewijs.” Laat alle gangbare bewijsmiddelen toe.
- Schadevergoedingen vastleggen die kennelijk niet in verhouding staan tot de schade. Illustratie: “Bij laattijdige betaling is een vergoeding van 50 procent verschuldigd.” Hou het bedrag in verhouding. Een rechter kan een kennelijk onredelijk schadebeding sowieso matigen (art. 5.88, § 2 BW).
Drie plekken waar bedrijven vaak fout zitten
Je zware fout uitsluiten
Art. 5.89 BW laat in principe toe dat je je contractuele of buitencontractuele aansprakelijkheid uitsluit, ook voor zware fout, maar zo’n uitsluiting wordt niet vermoed: ze moet uitdrukkelijk zijn. Je eigen opzet kan je nooit uitsluiten. Tussen bedrijven komt er een strengere toets bovenop: een beding dat de onderneming vrijstelt van aansprakelijkheid voor haar eigen zware fout, of die van haar aangestelden, wordt behoudens tegenbewijs vermoed onrechtmatig (art. VI.91/5, 6° WER). Dat zijn geen tegenstrijdige regels, de B2B-regel is een bijkomende, strengere toets. Als algemene clausule in je voorwaarden is het dus niet veilig. Let wel: de regel gaat over een ontslag van aansprakelijkheid. Niet elk aansprakelijkheidsplafond valt daar zonder meer onder. Een beperking of plafond wordt apart beoordeeld naar inhoud en effect: komt ze in de praktijk neer op een vrijstelling voor zware fout, dan kan het vermoeden wel spelen. Daarnaast blijft de algemene toets van art. VI.91/3 WER gelden. Lees ook ons artikel over de aansprakelijkheidsclausule.
Een bevoegdheidsbeding
Een gewoon bevoegdheidsbeding valt niet automatisch onder de zwarte lijst. Die viseert onder meer een beding waarbij de andere partij bij een geschil afziet van elk rechtsmiddel tegen de onderneming. Een clausule die enkel een bepaalde bevoegde rechtbank aanwijst, is niet zonder meer hetzelfde. Ze kan wel onrechtmatig zijn als ze in de concrete omstandigheden de toegang tot de rechter wezenlijk beperkt of een kennelijk onevenwicht veroorzaakt.
“De klant verklaart de voorwaarden te kennen”
Zo’n zin kan in je voorwaarden staan, maar ze volstaat niet op zichzelf. Je voorwaarden moeten effectief ter kennis zijn gebracht, of de klant moet vóór het sluiten van de overeenkomst echt de mogelijkheid hebben gehad ze te lezen, én hij moet ze aanvaard hebben. De zwarte lijst verbiedt vooral een onweerlegbare verklaring van kennis of aanvaarding wanneer de klant de voorwaarden niet echt kon inkijken. Zorg dus voor bewijs dat je ze tijdig ter beschikking stelde en dat de klant ze aanvaardde. Hoe je dat bij een offerte doet, lees je in algemene voorwaarden meesturen met je offerte.
Wat gebeurt er als een clausule niet standhoudt?
Art. VI.91/6 WER is kort: elk onrechtmatig beding is verboden en nietig. De overeenkomst blijft bindend als ze zonder dat beding kan blijven bestaan. De clausule telt dus gewoon niet, ook niet als je klant ze ondertekende. Als net die clausule jouw schadebeding of je aansprakelijkheidsbeperking was, sta je op het moment van een geschil met lege handen. Daarom loont het om je voorwaarden kritisch na te lopen vóór er een discussie is.
Houden je voorwaarden stand? Een korte checklist
- Kan ik zelf beslissen of ik uitvoer, terwijl mijn klant gebonden is?
- Mag alleen ik bepalen wat mijn voorwaarden betekenen?
- Sluit ik de weg naar de rechter af?
- Kon de klant mijn voorwaarden echt lezen voor hij tekende, en kan ik dat bewijzen?
- Heb ik een prijs- of voorwaardenwijziging zonder geldige reden toegelaten?
- Verlengt mijn contract stilzwijgend zonder duidelijke opzegtermijn?
- Sluit ik mijn aansprakelijkheid uit voor opzet, zware fout of mijn hoofdverbintenis?
- Staan mijn schadebedragen in verhouding tot wat ik echt kan verliezen?
Weet je niet zeker of je voorwaarden dit overleven? Vraag dan de gratis analyse van je algemene voorwaarden aan.
Lees ook hoe je voorwaarden correct wijzigt voor bestaande klanten
