Direct naar inhoud

Kennisbank

Voorschot vragen in een aannemings­overeenkomst

Je wilt materiaal bestellen of een startdatum vastleggen, maar het voorschot is nog niet binnen. De vraag is wanneer je het echt mag vragen, en wat je doet als de klant niet betaalt.

Waarom een voorschot zinvol is

Bij veel werken maak je kosten lang voor de eindfactuur vertrekt. Je koopt materialen, reserveert machines, plant mensen in en weigert soms andere opdrachten. Als een klant afhaakt of te laat betaalt, blijf je met die kosten achter.

Een voorschot beperkt dat risico en bevestigt dat de klant zich engageert. Zeker bij maatwerk, renovatie en hoge materiaalkosten is dat logisch. Zonder voorschot financier je in de praktijk een deel van het project voor je klant.

Het bedrag moet in verhouding staan tot de opdracht en tot de kosten die je vooraf draagt. Er is geen algemeen wettelijk percentage dat voor elke aanneming als voorschot geldt. Buiten specifieke wettelijke beperkingen, zoals de Wet Breyne, bepalen partijen in de regel zelf het voorschot. Voorbeelden als 20 of 30 procent in deze tekst zijn geen wettelijke percentages, alleen voorbeelden uit de praktijk.

Bij consumenten is er geen afzonderlijk wettelijk voorschotplafond buiten zulke bijzondere regels. De concrete regeling moet duidelijk zijn en mag geen onrechtmatig beding opleveren. Consumentenbedingen worden onder meer getoetst op een kennelijk onevenwicht tussen de rechten en verplichtingen van partijen. Tussen ondernemingen is er meer contractuele vrijheid, maar die is niet onbeperkt. Schriftelijke bedingen moeten duidelijk en begrijpelijk zijn, en een beding dat een kennelijk onevenwicht schept, kan onrechtmatig zijn.

Wat er in de afspraak moet staan

Een zin als “we vragen nog wel een voorschot” is te vaag. Vermeld minstens het bedrag of percentage, en of het inclusief of exclusief btw is; wanneer je mag factureren, bijvoorbeeld bij ondertekening, bij bestelling van materiaal of voor de startdatum; de vervaldag; wat het voorschot dekt, zoals materiaal, voorbereiding of reservatie van capaciteit; of de uitvoering of bestelling pas start nadat het voorschot op je rekening staat; en dat het voorschot later verrekend wordt in de eindafrekening.

Voor grotere projecten werkt een betalingskalender beter dan één voorschot: een eerste schijf bij de start, tussentijdse facturen bij objectief omschreven fases en een saldo bij oplevering. “Na plaatsing van de ramen” is duidelijker dan “bij voldoende vooruitgang”. Koppel meerwerken aan een schriftelijke goedkeuring en, als dat past, aan een aparte schijf.

Zet dezelfde regeling in je offerte, je aannemingsovereenkomst en je algemene voorwaarden. Als die documenten elkaar tegenspreken, geef je de klant een argument.

Wanneer is het voorschot opeisbaar

Een bedrag is opeisbaar zodra je de betaling rechtsgeldig kunt vragen, omdat de afgesproken datum of gebeurtenis is aangebroken. Een factuur is een belangrijk bewijsstuk, maar creëert op zichzelf niet altijd de betalingsplicht. Die moet voortvloeien uit de overeenkomst.

Staat in een aanvaarde offerte dat bij bestelling een voorschot van 30 procent verschuldigd is, dan is dat voorschot in beginsel opeisbaar bij die bestelling of bij de datum die je daar vermeldt. Staat er niets over een voorschot en stuur je later toch een factuur met “30 procent voorschot”, dan kan de klant terecht vragen waarop die verplichting gebaseerd is.

Algemene voorwaarden helpen alleen als de klant er vóór of uiterlijk bij het sluiten van de overeenkomst kennis van kon nemen en ze aanvaardde. De FOD Economie benadrukt dat de consument dan een reële mogelijkheid moet hebben om de voorwaarden te lezen en ze bewust moet aanvaarden. Voorwaarden die pas onderaan een eerste factuur verschijnen, zijn een zwakke basis voor een nieuwe voorschotplicht.

Houd offerte, voorschotfactuur en betaling uit elkaar. De aanvaarde offerte bewijst de afspraak. De factuur maakt het afgesproken bedrag opeisbaar. De betaling bewijst dat de klant die eerste stap heeft gezet. Vermeld op de factuur het project, de referentie van de offerte of overeenkomst, het voorschotpercentage en dat het voorschot later verrekend wordt in de eindafrekening. Zo vermijd je de indruk dat de klant twee keer voor hetzelfde betaalt.

Start de werken of de materiaalbestelling pas als het voorschot binnen is, als je dat zo hebt bedongen. Bij een consument betekent dat niet automatisch dat je zonder verdere formaliteiten mag opschorten of beëindigen zodra de betaling uitblijft. Voor opschorting of ontbinding bij betalingsachterstand wijzen de richtlijnen van de FOD Economie onder meer op een voorafgaande ingebrekestelling, een voldoende ernstige tekortkoming en wederkerigheid.

De Wet Breyne geldt niet automatisch

De Wet Breyne is niet automatisch van toepassing zodra de klant vóór de voltooiing moet betalen. Zo’n betaling is een noodzakelijke voorwaarde, maar volstaat op zichzelf niet.

Artikel 1 van de Wet Breyne omvat onder meer overeenkomsten voor de eigendomsovergang van een nog te bouwen of in aanbouw zijnde woning, en overeenkomsten waarbij iemand zich ertoe verbindt zo’n woning te bouwen, te laten bouwen of te verschaffen. Het gebouw moet bestemd zijn voor huisvesting, of voor beroepsdoeleinden en huisvesting. De koper of opdrachtgever moet contractueel één of meer betalingen doen voordat de werken volledig zijn voltooid.

De contractuele opzet telt mee. Volgens de FOD Economie valt de situatie buiten de Wet Breyne wanneer de opdrachtgever zelf afzonderlijke contracten sluit met verschillende aannemers voor afzonderlijke werken, zoals ruwbouw, dakwerken of verwarming. Dat is niet hetzelfde als één hoofdaannemer die binnen zijn opdracht onderaannemers inschakelt.

Gewone renovatie voor een bestaande eigenaar

Wanneer de klant al eigenaar is van de woning en jij als aannemer renovatiewerken uitvoert, valt die opdracht volgens de FOD Economie in principe buiten de Wet Breyne. Dat blijft zo wanneer de klant voorschotten betaalt: de voorschotten maken de wet niet op zichzelf toepasselijk.

Maak wel onderscheid met een bijzondere situatie: de verkoop van een bestaande woning waarbij de verkoper zich ertoe verbindt die woning uit te breiden of aanzienlijk te verbouwen. Volgens de actuele pagina van de FOD Economie kunnen dan de drempels van 80 procent en meer dan 18.600 euro van toepassing zijn, naast de overige toepassingsvoorwaarden. De totale prijs van de werken moet minstens 80 procent van de verkoopprijs van de woning bedragen en hoger zijn dan 18.600 euro. Die drempels gelden niet algemeen voor alle bouw- of renovatieovereenkomsten. De toepassingsvoorwaarden en de concrete transactie moeten als geheel worden beoordeeld.

Als de Wet Breyne wel geldt

Artikel 10 bepaalt dat de verkoper of de aannemer vóór het sluiten van de overeenkomst geen betaling mag eisen of aanvaarden. Een voorschot of handgeld dat bij het sluiten wordt betaald, mag niet hoger zijn dan 5 procent van de totale prijs. Die grens gaat over dat voorschot bij contractsluiting, niet over alle latere betalingen samen. Latere betalingen mogen in schijven worden gefactureerd, maar elke schijf mag niet hoger zijn dan de prijs van de reeds uitgevoerde werken.

De wet noemt ook de goedkeuring van de uitgevoerde werken door een architect die in België tot dat beroep is toegelaten. De betalingsregeling rond de authentieke akte is geen universeel schema voor elke aanneming onder de Wet Breyne. Artikel 10 maakt onderscheid tussen de betaling bij de authentieke akte van de grondprijs en de uitgevoerde werken, en de afzonderlijke regeling bij de eigendomsoverdracht van een bestaande woning. Overeenkomsten zonder eigendomsoverdracht of zonder authentieke akte vragen een nadere juridische beoordeling.

Wanneer een belofte van overeenkomst niet wordt gevolgd door het sluiten ervan, mag de contractuele vergoeding ten laste van de koper of de opdrachtgever niet hoger zijn dan 5 procent van de totale prijs. Die vergoeding kan worden aangepast als ze niet overeenstemt met de werkelijk geleden schade. Die regel ziet op het niet sluiten na een belofte, niet automatisch op elke annulering nadat de aannemingsovereenkomst al gesloten is.

Als de klant het voorschot niet betaalt

De eerste bescherming zit in je overeenkomst. Communiceer kort en zakelijk, met verwijzing naar de offerte, de factuur, de vervaldag en het gevolg voor de planning. Of je de uitvoering mag opschorten, hangt af van je contract en van de toepasselijke regels, vooral bij een consument.

Klant is een bedrijf

Bij een handelstransactie ontstaat de wettelijke interest in beginsel van rechtswege en zonder ingebrekestelling, vanaf de dag na de vervaldag, wanneer jij je contractuele en wettelijke verplichtingen hebt uitgevoerd. De schuldenaar kan bewijzen dat hij niet verantwoordelijk is voor de vertraging. Hebben jullie geen andere geldige interest afgesproken, dan geldt de wettelijke rentevoet (art. 5 wet van 2 augustus 2002).

Voor het tweede semester van 2026 is die wettelijke rentevoet voor handelstransacties 10,5 procent. Dat is een tijdelijke rentevoet, die elk semester kan wijzigen. Reken het bedrag uit met de rekentool.

De forfaitaire vergoeding van 40 euro voor invorderingskosten volgt volgens artikel 6 wanneer interest op grond van die wet verschuldigd is. Daarnaast kan je redelijke invorderingskosten vorderen die dat forfait te boven gaan. Interest en invorderingsvergoeding zijn verschillende zaken. Een eigen interestbeding sluit de wettelijke 40 euro niet automatisch uit. Staat in je voorwaarden een eigen forfaitaire vergoeding, kijk dan na welke kosten die dekt en hoe die zich verhoudt tot artikel 6. Vorder dezelfde invorderingskosten niet twee keer. Artikel 7 bevat een toets op kennelijke onbillijkheid, geen vast maximumbedrag voor de contractuele vergoeding.

Klant is een consument

Stuur eerst de wettelijk vereiste kosteloze eerste herinnering, die de vorm aanneemt van een ingebrekestelling (art. XIX.2 Wetboek van economisch recht). Die geeft minstens 14 kalenderdagen en bevat de verplichte vermeldingen. Bij verzending per post begint die termijn op de derde werkdag na verzending. Bij elektronische verzending begint ze op de kalenderdag na verzending.

Interest en een forfaitaire vergoeding voor betalingsachterstand kunnen in de regel pas na die termijn, en alleen als ze uitdrukkelijk zijn afgesproken. De forfaitaire vergoeding is gebonden aan de wettelijke schijven van artikel XIX.4, met een plafond van 2.000 euro voor het totale forfaitaire bedrag. De verwijlinterest valt daarbuiten. Dat plafond geldt alleen voor die forfaitaire vergoeding bij betalingsachterstand, niet automatisch voor elke andere vergoeding.

Is de termijn verstreken, heeft de consument nog niet betaald en voorziet een schadebeding in verwijlinterest, dan kan een kmo die interest onder de wettelijke voorwaarden laten lopen vanaf de kalenderdag na verzending van de herinnering (art. XIX.2 §4). Een onderneming die geen kmo is, rekent de interest pas na de wachttermijn.

Een schadebeding dat de consument laat betalen bij laattijdige betaling moet wederkerig zijn. Volgens de richtlijnen van de FOD Economie voor renovatiebedingen moet tegenover een vergoeding ten laste van de consument een vergoeding van dezelfde orde staan ten laste van de onderneming, wanneer die haar hoofdverplichting niet tijdig uitvoert. Een consumentenbeding dat als onrechtmatig wordt beschouwd, is in beginsel nietig en wordt niet toegepast. Zeg dus niet dat zo’n vergoeding door de rechter gewoon kan worden gematigd.

Blijft betaling uit, dan kan het nodig zijn om de uitvoering formeel op te schorten of verdere stappen te zetten. Doe dat niet impulsief. De stappen staan op de pagina over onbetaalde facturen invorderen.

Een voorschot is geen annulatievergoeding

Een veelgemaakte fout is het voorschot automatisch behandelen als een bedrag dat je altijd mag houden wanneer de klant afhaakt. Dat is niet vanzelfsprekend. Een vrijwillige beëindiging, een contractuele annulering en een beëindiging wegens contractbreuk zijn niet hetzelfde. Of je het voorschot geheel of gedeeltelijk mag houden, hangt af van wat in je overeenkomst staat, hoe de overeenkomst eindigt en welke kosten je al maakte.

Artikel 5.88 van het Burgerlijk Wetboek is de algemene regel voor schadebedingen: een manifest onredelijk schadebeding kan door de rechter worden verminderd. Bij een consumentenbeding dat als onrechtmatig wordt beschouwd, is de relevante consequentie in beginsel dat het beding nietig is en niet wordt toegepast. Het plafond van 2.000 euro uit Boek XIX gaat alleen over de forfaitaire vergoeding voor betalingsachterstand, niet automatisch over elke vergoeding bij annulering.

Maak in je contract een onderscheid tussen het voorschot als vooruitbetaling en een aparte, evenwichtige regeling bij beëindiging.

Elektronische facturen tussen bedrijven

Vanaf 1 januari 2026 is een gestructureerde elektronische factuur verplicht voor de relevante B2B-transacties tussen Belgische btw-plichtige ondernemingen (art. 53, §2bis Btw-wetboek). Een pdf volstaat dan niet als de transactie onder die verplichting valt. Uitgaande facturen aan particulieren voor privégebruik vallen daar niet onder.

Er is geen verplichting om zulke facturen te verzenden voor gefailleerde btw-plichtigen, ondernemingen die uitsluitend handelingen verrichten die vrijgesteld zijn door artikel 44 van het Btw-wetboek, bepaalde niet in België gevestigde btw-plichtigen zonder vaste inrichting, en forfaitaire btw-plichtigen. De verplichting om facturen te ontvangen kent eigen uitzonderingen: onder meer voor ondernemingen die uitsluitend artikel 44-vrijgestelde handelingen verrichten, en voor niet in België gevestigde btw-plichtigen zonder vaste inrichting. Wie alleen aan particulieren factureert, moet dus nog steeds gestructureerde facturen van leveranciers kunnen ontvangen.

Facturering aan overheden (B2G) volgt een aparte regeling. Die elektronische facturatie is in de regel verplicht voor contracten gepubliceerd na 1 maart 2024. De volledige lijst en de actuele uitzonderingen staan op de officiële pagina over e-facturatie. Stem je facturatieproces daarop af, ook voor een voorschotfactuur.

Checklist voor je volgende offerte

Lees ook hoe je een aannemingsovereenkomst opstelt

Klantverhalen

Ondernemers die rust vonden bij EHBA

Beoordeeld met 4,9 / 5 op Google, gebaseerd op 80+ Google reviews.

4,9
An ReyndersFebruari 2025 · Google review
"Wij zijn enorm tevreden over de samenwerking met Lander. Hij heeft onze algemene voorwaarden volledig op maat opgesteld, waardoor we nu juridisch sterk staan. Daarnaast ondersteunt hij ons ook bij het innen van openstaande facturen. Een absolute aanrader."
DBS InterieurFebruari 2025 · Google review
"Zeer tevreden over de samenwerking! De algemene voorwaarden zijn duidelijk en volledig opgesteld, passend bij het uitgebreide aanbod aan werken. Alles werd helder uitgelegd, wat erg professioneel overkomt."
Iwan Van HendeJanuari 2025 · Google review
"EHBA heeft ons ontzettend goed geholpen met het opstellen van onze algemene voorwaarden. Daarnaast schakelen ze snel en effectief bij het opstellen van brieven naar wanbetalers. Hun juridische expertise geeft ons de zekerheid die we nodig hebben."
Melanie TourlamainJanuari 2025 · Google review
"Vanaf het eerste contact met Lander hebben ze ons voorzien van duidelijke en waardevolle informatie. Ze gaan snel, efficiënt en met veel expertise te werk waardoor alles soepel is verlopen. Zeker een aanrader 👍"
Radoslaw KozlowskiJanuari 2025 · Google review
"Lander en zijn team zorgen ervoor dat u rustig kunt slapen. Na een aantal stressvolle jaren hebben we weer vertrouwen gekregen. Professionaliteit, betrokkenheid, begrip, beschikbaarheid, de kenmerken van dit bedrijf."
Lamine BarkiOktober 2024 · Google review
"Deze mensen nemen 99% van je juridische zorgen weg. Samenwerking is fantastisch, alles meteen binnen het uur tip top afgehandeld. Een dikke merci!"

FAQ

Veelgestelde vragen

Moet ik een voorschot vragen?

Niet wettelijk verplicht voor elke aanneming, maar vaak verstandig als je vooraf kosten maakt of capaciteit vrijhoudt. Het bedrag moet bij de opdracht passen.

Hoeveel voorschot mag ik vragen?

Er is geen algemeen wettelijk percentage voor elke aanneming. Buiten specifieke wettelijke beperkingen, zoals de Wet Breyne, bepalen partijen in de regel zelf het voorschot. Bij consumenten moet de afspraak duidelijk zijn en mag ze geen kennelijk onevenwicht scheppen tussen de rechten en verplichtingen van partijen. Tussen ondernemingen is er meer contractuele vrijheid, maar schriftelijke bedingen moeten duidelijk en begrijpelijk zijn, en een beding dat een kennelijk onevenwicht schept, kan onrechtmatig zijn. Val je onder de Wet Breyne, dan mag het voorschot bij het sluiten van de overeenkomst niet hoger zijn dan 5 procent van de totale prijs. Latere schijven mogen dat, zolang elke schijf niet hoger is dan de waarde van de reeds uitgevoerde werken.

Geldt de Wet Breyne zodra de klant vóór de voltooiing moet betalen?

Niet automatisch. Een betaling vóór de voltooiing is een noodzakelijke voorwaarde, maar volstaat op zichzelf niet. Artikel 1 van de Wet Breyne omvat onder meer overeenkomsten voor de eigendomsovergang van een nog te bouwen of in aanbouw zijnde woning, en overeenkomsten waarbij iemand zich ertoe verbindt zo’n woning te bouwen, te laten bouwen of te verschaffen. Het gebouw moet bestemd zijn voor huisvesting of voor beroepsdoeleinden en huisvesting, en de koper of opdrachtgever moet contractueel vóór de voltooiing één of meer betalingen doen. Volgens de FOD Economie valt de situatie erbuiten wanneer de opdrachtgever zelf afzonderlijke contracten sluit met verschillende aannemers voor afzonderlijke werken, zoals ruwbouw, dakwerken of verwarming. Dat is niet hetzelfde als één hoofdaannemer die binnen zijn opdracht onderaannemers inschakelt.

Valt een gewone renovatie voor een bestaande eigenaar buiten de Wet Breyne?

In principe wel. Wanneer de klant al eigenaar is van de woning en jij renovatiewerken uitvoert, valt die opdracht volgens de FOD Economie buiten de Wet Breyne. Dat blijft zo wanneer de klant voorschotten betaalt: de voorschotten maken de wet niet op zichzelf toepasselijk. Anders is het wanneer een bestaande woning wordt verkocht en de verkoper zich ertoe verbindt die woning uit te breiden of aanzienlijk te verbouwen. Volgens de FOD Economie kunnen dan de drempels van minstens 80 procent van de verkoopprijs en meer dan 18.600 euro van toepassing zijn, naast de overige toepassingsvoorwaarden. Die drempels gelden niet algemeen voor alle bouw- of renovatieovereenkomsten.

Wanneer is mijn voorschotfactuur opeisbaar?

Als de afgesproken datum of gebeurtenis is aangebroken, en de plicht in de overeenkomst staat. Een factuur alleen volstaat niet als de afspraak ontbreekt.

Mag ik het voorschot houden als de klant annuleert?

Niet automatisch. Een voorschot is geen annulatievergoeding. Of je het mag houden, hangt af van je contract, van de manier waarop de overeenkomst eindigt en van de gemaakte kosten. Een vrijwillige beëindiging, een contractuele annulering en een beëindiging wegens contractbreuk zijn niet hetzelfde. Bij een consument is een onrechtmatig schadebeding in beginsel nietig en wordt het niet toegepast. Het plafond van 2.000 euro uit Boek XIX geldt alleen voor de forfaitaire vergoeding bij betalingsachterstand, niet automatisch voor elke vergoeding bij annulering. Onder de Wet Breyne mag de contractuele vergoeding wanneer een belofte van overeenkomst niet wordt gevolgd door het sluiten ervan, niet hoger zijn dan 5 procent van de totale prijs. Die regel gaat niet automatisch op voor elke annulering nadat de aannemingsovereenkomst al gesloten is.

Wat als de klant niet betaalt?

Verwijs naar de afspraak en de vervaldag. Bij een consument stuur je eerst de wettelijk vereiste kosteloze eerste herinnering, in de vorm van een ingebrekestelling. Die geeft minstens 14 kalenderdagen. Per post begint die termijn op de derde werkdag na verzending, bij elektronische verzending op de kalenderdag erna. Bij een bedrijf lopen wettelijke interest en, als interest op grond van de wet verschuldigd is, 40 euro van rechtswege. Een eigen interestbeding sluit die 40 euro niet automatisch uit. Reken het uit met de rekentool en volg daarna de stappen voor invordering.

Klopt je voorschotregeling?

Lander kijkt je offerte, overeenkomst en voorwaarden na, zodat je voorschot afdwingbaar is en binnen de juiste regels blijft.